Sperm, yumurta ve embriyo dondurma işlemleri (fertilite koruma / kriyoprezervasyon), bireylerin ve çiftlerin doğurganlıklarını gelecekte kullanmak üzere koruma altına almalarını sağlayan üreme teknolojileridir. Türkiye’de bu işlemler T.C. Sağlık Bakanlığı’nın Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmeliği (2014 ve sonraki güncellemeleri) çerçevesinde, belirli tıbbi zorunluluk hâlleri kapsamında uygulanmaktadır.

Dondurma İşlemleri Hangi Durumlarda Uygulanır?

Yönetmeliğin 20. maddesine göre, belirtilen tıbbi zorunluluk hâlleri dışında üreme hücreleri ve gonad dokularının saklanması yasaktır. Erkeklerde ve kadınlarda bu zorunluluk hâlleri ayrı ayrı tanımlanmıştır.

Erkeklerde Saklama Gerektiren Durumlar

• Cerrahi yöntemlerle sperm elde edilmesi (TESE/TESA)
• Kemoterapi ve radyoterapi gibi gonad hücrelerine zarar veren tedaviler öncesinde
• Üreme fonksiyonlarının kaybedilmesine yol açacak ameliyatlar (testislerin alınması gibi) öncesinde
• Çok az sayıda sperm bulunması (kriptozoospermi) durumunda

Kadınlarda Saklama Gerektiren Durumlar

• Kemoterapi ve radyoterapi gibi gonad hücrelerine zarar veren tedaviler öncesinde
• Üreme fonksiyonlarının kaybedilmesine yol açacak ameliyatlar (yumurtalıkların alınması gibi) öncesinde
• Düşük over rezervi olup henüz doğurmamış olunması veya ailede erken menopoz öyküsünün bulunması — bu durumun üç uzman hekimden oluşan sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi şartıyla

Önemli: Kariyer planları, geç evlilik düşüncesi gibi kişisel tercihler tek başına yeterli bir gerekçe değildir. Bu tercihlerin arkasında düşük over rezervi veya ailede erken menopoz öyküsü gibi tıbbi bir durumun bulunması ve bunun üç uzman hekimden oluşan sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir.

Yumurta Dondurma İşlemi

Yumurta dondurma, kadınların doğurganlıklarını korumak için tercih ettikleri yöntemlerden biridir. Düşük over rezervi, ailede erken menopoz öyküsü bulunması ya da kemoterapi gibi doğurganlığı etkileyebilecek tedaviler öncesinde, gerekli sağlık kurulu raporu ile bu işlem değerlendirilebilir.

Bu işlemde, ilaçlar yardımıyla yumurtalıklar uyarılır ve gelişen yumurtalar sedasyon altında yumurta toplama (OPU) işlemiyle alınarak vitrifikasyon yöntemiyle -196°C’ye kadar soğutulur. Bu düşük sıcaklık, yumurtaların kalitesini uzun süre korur. Yumurta dondurma için kesin bir yaş sınırı olmasa da, over rezervi (AMH seviyesi) azalan kadınların bu konuda erken karar vermesi önerilir.

Yumurta toplama süreci hakkında daha fazla bilgi için: → Tüp Bebekte Yumurta Toplama (OPU) Nedir?

https://novaarttupbebek.com/yumurta-toplama-islemi-nasil-yapilir/

Sperm Dondurma İşlemi

Sperm dondurma, erkeklerde doğurganlığın korunmasında önemli bir yöntemdir. Özellikle üreme organı tümörlerinde cerrahi tedavi öncesinde, kemoterapi ya da radyoterapi planlanıyorsa, üreme fonksiyonlarının kaybedilmesine yol açacak ameliyatlar öncesinde veya çok az sayıda sperm (kriptozoospermi) bulunması durumunda sperm dondurma önerilir.

Sperm, genellikle mastürbasyon yoluyla elde edilip laboratuvara ulaştırılır; bazı durumlarda cerrahi tekniklerle de (TESE/TESA) sperm alınabilir. Spermler yıkama işlemiyle hazırlanır ve -196°C sıcaklıkta sıvı azotla doldurulmuş kriyojenik kaplarda saklanır.

Saklama Sürecinde Yasal Gereklilikler

Yönetmelik, sperm ve yumurta saklama sürecinde belirli güvenlik ve onam adımlarını zorunlu kılmaktadır:

DNA Kimliklendirme Testi

Tıbbi zorunluluk hâlleri kapsamında saklanan sperm veya yumurtalar için, saklama öncesinde örnek sahibinden EDTA’lı kan alınarak DNA kimliklendirme testi yapılır. Bu test sonuçları hasta dosyasına eklenir ve bir örneği aileye verilir. Sperm dondurmada, dondurma tarihinden itibaren 90 gün içinde kullanılacaksa bu test istisnai olarak aranmayabilir.

Yıllık Onam Yenileme

Saklama süresinin bir yılı aşması durumunda, örnek sahibinin (sperm/yumurta için) veya her iki eşin (embriyo için) yazılı dilekçeyle rızasının devam ettiğini her yıl yeniden bildirmesi gerekir. Bu onam yenilenmezse, ilgili merkezde kurulacak komisyon tarafından saklanan örnekler tutanakla imha edilir.

Embriyo İçin Çift Onayı

Tedavi sırasında elde edilen fazla embriyoların dondurularak saklanabilmesi için eşlerin her ikisinin de rızası gereklidir. Eşlerin birlikte talebi, eşlerden birinin vefatı veya boşanmanın hükmen sabit olması hâlinde saklanan embriyolar ilgili komisyon tarafından tutanak altına alınarak imha edilir.

Saklama süresi en fazla 5 yıldır. Bu sürenin uzatılması Sağlık Bakanlığı’nın iznine tabidir.

Embriyo Dondurma İşlemi

Embriyo dondurma, özellikle tüp bebek tedavisinde önemli bir adımdır. Vitrifikasyon gibi modern tekniklerle embriyolar hızla -196°C’ye soğutularak dondurulur. Bu yöntem, embriyoların yüksek sağ kalım oranlarıyla korunmasını sağlar.

Embriyo dondurma başlıca şu durumlarda uygulanır:

• Embriyo transferinden sonra kaliteli embriyo kalması
• Tedavi sırasında kanama gibi transferi engelleyen bir durumun ortaya çıkması
• Kullanılan ilaçlara bağlı OHSS (yumurtalık aşırı uyarılma sendromu) gelişmesi
• Rahim dinlendirme stratejisinin (freeze-all) uygulanması

Rahim dinlendirme ve freeze-all stratejisi hakkında: → Rahim Dinlendirme Yöntemi Nedir?

https://novaarttupbebek.com/rahim-dinlendirme-yontemi-nedir/

OHSS hakkında daha fazla bilgi: → Yumurta Çatlatma İğnesinin Yan Etkileri Nelerdir?

https://novaarttupbebek.com/yumurta-catlatma-ignesinin-yan-etkileri-nelerdir/

Nova Art Tüp Bebek Merkezi’nde Dondurma İşlemleri

Nova Art Tüp Bebek ve Kadın Sağlığı Merkezi’nde sperm, yumurta ve embriyo dondurma işlemleri, gelişmiş vitrifikasyon teknolojisi ve deneyimli embriyoloji laboratuvarı ile yönetmelik gerekliliklerine tam uyum içinde uygulanmaktadır. Fertilite koruma kararı, her bireyin tıbbi durumu, yaşı ve hedefleri doğrultusunda bireysel olarak değerlendirilir.

İşlem maliyetleri kullanılan teknoloji, saklama süresi ve ek hizmetlere göre değişmektedir; güncel fiyat bilgisi için Nova Art Tüp Bebek ve Kadın Sağlığı Merkezi ile doğrudan iletişime geçebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Sadece kariyer planları nedeniyle yumurta dondurabilir miyim?

Kariyer planları tek başına yasal bir gerekçe değildir. Düşük over rezervi veya ailede erken menopoz öyküsü gibi bir durumun üç uzman hekimden oluşan sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir.

Dondurulmuş sperm, yumurta ve embriyolar ne kadar süre saklanabilir?

Yönetmeliğe göre en fazla 5 yıl saklanabilir; bu süre Sağlık Bakanlığı’nın izniyle uzatılabilir. Ayrıca saklama bir yılı aştığında, örnek sahibinin (veya embriyo için her iki eşin) yazılı dilekçeyle rızasını her yıl yenilemesi gerekir.

DNA kimliklendirme testi neden gereklidir?

Saklanan örneklerin doğru kişiye ait olduğunun güvenli biçimde teyit edilmesi amacıyla, saklama öncesinde DNA kimliklendirme testi yapılır. Sonuçlar hasta dosyasına eklenir. Sperm dondurmada 90 gün içinde kullanım planlanıyorsa bu test istisnai olarak aranmayabilir.

Eşlerden biri vefat ederse veya boşanma olursa dondurulmuş embriyoya ne olur?

Eşlerin birlikte talebi, eşlerden birinin vefatı veya boşanmanın hükmen sabit olması durumunda saklanan embriyolar ilgili komisyon tarafından tutanak altına alınarak imha edilir.

Kanser tedavisi öncesi dondurma işlemi acil mi planlanmalıdır?

Evet. Kemoterapi veya radyoterapi doğurganlığı olumsuz etkileyebileceğinden, tedavi başlamadan önce sperm, yumurta veya embriyo dondurma işleminin planlanması büyük önem taşır. Onkoloji ekibiyle koordineli hareket edilmesi gerekir.

Yumurta dondurma ile embriyo dondurma arasındaki fark nedir?

Yumurta dondurmada henüz döllenmemiş yumurta hücreleri saklanır; ileride kullanılacağında sperm ile döllenip embriyo oluşturulur. Embriyo dondurmada ise döllenme önceden gerçekleştirilmiş, oluşan embriyo doğrudan saklanır.

Sonuç

Sperm, yumurta ve embriyo dondurma işlemleri, modern tıbbın sunduğu ileri teknolojilerle bireylerin ve çiftlerin gelecekte çocuk sahibi olma imkânını korumalarına yardımcı olur. Türkiye’de bu işlemler belirli tıbbi zorunluluk hâlleri kapsamında ve yasal güvencelerle (DNA kimliklendirme, yıllık onam, sağlık kurulu raporu) düzenlenmektedir. Hangi yöntemin uygun olduğu ve gerekli koşulların sağlanıp sağlanmadığı, bireysel değerlendirme sonucunda belirlenmelidir.

Fertilite koruma seçenekleri ve bireysel değerlendirme için Nova Art Tüp Bebek ve Kadın Sağlığı Merkezi uzmanlarıyla görüşebilirsiniz.

Açıklamalar

Web sitemizdeki tüp bebek ve infertilite konularda da hail olmak üzere tüm bilgilendirici yazılar ulusal ve uluslararası güvenilir tıbbi ve bilimsel otoritelerin kaynaklarına dayanarak. 30 yılı aşkın süredir Tüp Bebek ve Üreme Sağlığı konularında bilimsel çalışmalar yürüten Novaart Tüp Bebek Merkezi kurucu Hekimleri Prof. Dr. Ahmet Erdem ve Prof. Dr. Mehmet Erdem ve yine Tüp Bebek Merkezi Mesul Müdürü Kadın Hastalıkları Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Op. Dr. Hatice Altuntaş’ın editörlüğünde yazılmaktadır.

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili her türlü karar için lütfen bir sağlık kuruluşuna ya da uzman hekime başvurunuz.

Bizi Sosyal Medyadan Takip Edin:

https://www.instagram.com/novaarttupbebekmerkezi/

https://www.facebook.com/novaart.tupbebek/

https://www.youtube.com/@NovaArtTupBebekAnkara

Kaynakça

• C. Sağlık Bakanlığı — Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik (30.09.2014 tarihli, 29135 sayılı Resmî Gazete ve sonraki güncellemeleri)
• Amerikan Üreme Tıbbı Derneği (ASRM) — Fertilite koruma: Yumurta, sperm ve embriyo dondurma kılavuzu, 2021
• Avrupa İnsan Üreme ve Embriyoloji Derneği (ESHRE) — Onkofertilite ve fertilite koruma stratejileri kılavuzu, 2020
• Fertility and Sterility — Vitrifikasyon yönteminin yumurta ve embriyo sağkalım oranlarına etkisi, 2020
• Human Reproduction — Sosyal nedenlerle yumurta dondurma: Sonuçlar ve klinik değerlendirme, 2021
• Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (TJOD) — Fertilite koruma yöntemleri ve klinik uygulama önerileri
• Mayo Clinic — Fertility preservation: Egg, sperm and embryo freezing. Erişim: Mayıs 2026